Landschaftspark Duisburg-Nord
Van IBA tot IGA – 30 jaar ecologische transformatie in het Ruhrgebied
De transformatie van het Ruhrgebied, van de IBA Emscher Park (1989–1999) tot de IGA 2027, vormt de rode draad van onze excursie en toont dertig jaar ruimtelijke, ecologische en structurele vernieuwing. De Emscher werd hersteld tot een groen-blauw netwerk. Industriële relicten, zoals in het Landschaftspark Duisburg-Nord, werden getransformeerd tot recreatiegebieden. Deze aanpak combineert ecologie, economie en cultuur om de voormalige kolenregio te revitaliseren.
Tussen 1989 en 1999 keek de Europese stedenbouwkundige en landschapswereld met verbazing en bewondering naar het Duitse Ruhrgebied. Daar liep toen de Internationale Bauausstellung (IBA) Emscher Park IBA Emscher Park. Neen, dat was geen ‘tentoonstelling’ in strikte zin, maar een indrukwekkend programma van innovatieve voorbeeldprojecten voor radicale structurele verandering. En dit in een regio van ca. 15 x 80 km, met steden als Duisburg, Essen, Oberhausen, Bochum en Dortmund. Die ‘Strukturwandel’ was hard nodig in een industriële streek die dreigde weg te kwijnen door massale sluiting van mijnen en staalindustrieën.
Het sterk innovatieve karakter van de IBA lag vooral in de geïntegreerde visie en doorgedreven synergie tussen ruimtelijke planning, ecologie, cultuur en samenleven. De nieuwe naam ‘Emscher Park’ zei veel over de bedoelingen: de Emscher, de ‘Köttelbecken’ die het open riool van het gebied was, werd de ruggengraat van de ecologische ombouw van het hele gebied. Leegstaande industriële sites kregen een nieuw leven in een aaneenschakeling van grote landschapsparken. Het rijke industrieel-archeologisch patrimonium werd grotendeels geherwaardeerd. Het bijzondere was dat ecologie – het nieuwe landschapspark – de basis en drager werd voor de ruimtelijke ontwikkeling, en niet omgekeerd zoals wij het meestal kennen. De IBA gaf ons ook nieuwe termen zoals ‘IndustrieNatur’ en ‘IndustrieKultur’. Na 10 intensieve jaren werd in 1999 de IBA-structuur opgeheven, maar de lopende projecten werden ook daarna verder afgewerkt. In 2010 waren 178 projecten gerealiseerd en nog eens 246 andere (post-IBA) in opmaak. Sinds 2021 is de Emscher volledig afvalvrij en er wordt nog steeds hard gewerkt aan het herstel van het rivierlandschap.
Waarom Emscherpark revisited?
We horen sommigen al zeggen: ik ben daar al ooit geweest, ik ken dat al. Wel, we gaan je verrassen, lees vooral verder.
Volgend jaar gaat in het Ruhrgebied Ruhrgebied een Internationale Gartenausstellung (IGA 2027) IGA 2027 door, waarvoor een aantal projecten uit het Emscher masterplan versneld uitgevoerd worden. Zo worden er momenteel 5 Zukunftsgärten aangelegd in 5 verschillende steden, die volgend jaar het schouwtoneel worden van de IGA. Deze projecten bouwen verder op de ecologische ombouw van het Emschersysteem. Voor het eerst werden nu ook delen van de Emscher zelf gehermeanderd. Verder worden er onder de noemer ‘Unsere Garten’ in een hele reeks gemeenten en steden kleinere groenprojecten gerealiseerd. https://www.iga2027.ruhr/
Tijdens onze studiereis zullen dus heel wat nieuwe projecten getoond worden. Daarnaast blijft het boeiend om na te gaan in hoeverre enkele oude projecten uit de jaren ’90 vandaag nog standhouden en verder evolueren.
1. Berne Park — 2. Wissenschaftspark Rheinelbe — 3. Westpark Bochum